“Elity polityczne współpracują z gangami”. Haiti w morzu ognia

— Rząd USA pozostaje głęboko zaniepokojony powszechną przemocą gangów na Haiti” — powiedział rzecznik Departamentu Stanu. Uważamy, że misja MSS jest niezbędna do rozwiązania tej kwestii oraz poprawy bezpieczeństwa i długoterminowej stabilności w kraju.

Misja ma jednak stawić czoła poważnym wyzwaniom i już zaczęła budzić obawy, zarówno na Haiti, jak i za granicą.

W Kenii opozycyjni ustawodawcy domagali się, by misja została najpierw ratyfikowana przez parlament, zanim zostanie zatwierdzona, budząc obawy zarówno o bezpieczeństwo personelu wysyłanego na Haiti, jak i priorytety bezpieczeństwa w kraju. Naród wschodnioafrykański miał do czynienia z przemocą ze strony podmiotów niepaństwowych, w tym z bezczelnymi atakami grup islamistycznych, takich jak powiązany z Al-Kaidą Al-Shabab, z siedzibą w sąsiedniej Somalii.

Jeśli chodzi o Haiti, które szczyci się tym, że jest domem dla jedynego na świecie udanego buntu niewolników, który wypędził francuskich kolonistów na początku XVIII w., każda zagraniczna interwencja często spotyka się z podejrzliwością.

— Haitańczycy nigdy nie postrzegali zagranicznych interwencji, jakiegokolwiek rodzaju, jako rzeczy honorowej — powiedział “Newsweekowi” Fritznel D. Octave, weteran haitańskiej prasy, który niedawno napisał książkę o historii kraju od rewolucji 1804 roku do dziś.

— Większość Haitańczyków uważa obecność zagranicznej policji lub wojska na ziemi narodowej za zniewagę dla bohaterów niepodległości, którzy przelali krew, pot i łzy, aby dać im tę ziemię, a co ważniejsze, ich wolność, prawa naturalne i samostanowienie. Dziedzictwo zagranicznych interwencji jest uważane za ogromne obciążenie dla kraju — dodał Octave.

I chociaż zbliżająca się interwencja nie jest działaniem ONZ, organ międzynarodowy również kultywował trudne dziedzictwo na Haiti w ostatnich latach.

Ostatnia zagraniczna misja, która została wysłana do kraju, Misja Stabilizacyjna ONZ na Haiti (MINUSTAH), została powszechnie oskarżona o nieumyślne spowodowanie śmiertelnej epidemii cholery, która zabiła prawie 10 tys. osób w całym kraju. Siły pokojowe opuściły Haiti w 2017 r., a po nich nastąpiła zmniejszona misja ONZ na rzecz wsparcia wymiaru sprawiedliwości na Haiti (MINUJUSTH), która zakończyła się w 2019 r. i została zastąpiona obecnym Zintegrowanym Biurem ONZ na Haiti (BINUH).

Rzecznik ONZ powiedział Newsweekowi, że “ONZ, w tym jej specjalna misja polityczna na Haiti (BINUH), będzie w pełni wspierać nową wielonarodową misję wsparcia bezpieczeństwa” i że “to, jak to wsparcie będzie wyglądać w szczegółach, będzie częściowo zależeć od tego, co MSS definiuje jako swoje potrzeby”.

— Powinno to nabrać kształtu w nadchodzących dniach i tygodniach — dodał rzecznik ONZ.

Octave powiedział, że “wielu Haitańczyków jest przeciwnych takiej decyzji, ponieważ mocno obawiają się, że historia się powtórzy”, jeśli chodzi o przeszłe doświadczenia.

Mimo to argumentował, że MINUSTAH zdołała przynieść pewne poczucie stabilności, kiedy przybyła w 2004 r. w chaotycznym następstwie obalenia prezydenta Jeana-Bertranda Aristide’a z rąk rebelianckiej grupy paramilitarnej, jego drugiego obalenia w ciągu niespełna 25 lat.

Octave zapewnił, że nadchodząca misja może również “szybko pomóc haitańskim władzom odzyskać kontrolę nad gangami, przywrócić porządek, bezpieczeństwo i spokój w całym kraju”, jednocześnie pomagając krajowej policji w “zapewnieniu bezpiecznego i chronionego klimatu dla Haiti, aby móc przeprowadzić wybory w celu odnowienia instytucji demokratycznych”.

Ostrzegł jednak, że “zagraniczna obecność często tworzy poczucie zależności bez większego wsparcia w zakresie profesjonalnych szkoleń, materiałów i sprzętu dla policji krajowej”. Argumentował również, że nieobecność personelu amerykańskiego może w rzeczywistości osłabić misję, ponieważ “Haitańczycy tradycyjnie nie kultywują dużego szacunku dla obcych sił innych niż amerykańskie siły wojskowe lub policyjne”.

Waszyngton również ma złożoną historię interwencji na Haiti.

W 1915 r., po nieco ponad stu latach niepodległości Haiti od Francji, Stany Zjednoczone dokonały inwazji i okupowały kraj przez dwie dekady w ramach misji przywrócenia stabilności gospodarczej i politycznej. Wojsko amerykańskie ponownie interweniowało w 1994 r., tym razem po uzyskaniu poparcia Rady Bezpieczeństwa ONZ, aby pokonać wojskowy zamach stanu, który obalił Aristide’a trzy lata wcześniej.

Waszyngton był również oskarżany o potajemne mieszanie się w haitańską politykę w ciągu ostatnich 30 lat. Obejmują one zarzuty, że wspierał rebelię mającą na celu obalenie Aristide’a po raz drugi w 2004 r., a nawet, że miał swój udział w zabójstwie prezydenta Jovenela Moïse’a w 2021 r., którego napastnicy, najwyraźniej współpracujący z agencją inwestycyjną z Florydy należącą do urodzonego na Haiti biznesmena, zidentyfikowali się jako pracownicy amerykańskiej Drug Enforcement Administration.

DEA i inne amerykańskie organy rządowe stanowczo zaprzeczyły jakimkolwiek powiązaniom z obaleniem lub zabiciem haitańskich przywódców.

Amerykańscy urzędnicy przyznali jednak, że przemyt broni z USA na Haiti jest zjawiskiem powszechnym. Napływ ten napędził powstanie dobrze uzbrojonych gangów, które obecnie kontrolują część stolicy i rozwijają się w innych częściach kraju.

— To, co widzimy teraz na Haiti, jest przejawem nieudanej polityki Stanów Zjednoczonych — powiedziała “Newsweekowi” Johanna Leblanc, partner w Adomi Advisory Group z siedzibą w Waszyngtonie.

Oprócz trwałego wpływu amerykańskich interwencji wojskowych, Leblanc, która wcześniej doradzała zarówno amerykańskim ustawodawcom, jak i haitańskim urzędnikom rządowym w zakresie polityki zagranicznej, prześledziła historię wpływu polityki gospodarczej Waszyngtonu na Haiti, od środków handlowych, które zdewastowały krajowy przemysł ryżowy w latach 90. po bieżące kwestie systemowe związane z pomocą zagraniczną, która rzadko przynosiła długoterminowe korzyści Haitańczykom.

W związku z tym powiedziała, że obecne międzynarodowe wysiłki na rzecz pomocy Haiti muszą przyjąć “holistyczne podejście, aby zadziałały”.

— Nie możemy skupiać się tylko na braku bezpieczeństwa — powiedziała Leblanc. Musi to być połączone z możliwościami gospodarczymi w kraju, aby ludzie mogli wrócić do pracy. Następnie możemy przywrócić pewnego rodzaju normalność.

Czynniki zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne odegrały kluczową rolę w tworzeniu warunków, w których Haitańczycy obecnie cierpią.

ONZ przyznała, że potrzebne są bardziej kompleksowe rozwiązania.

— Największym zmartwieniem w tej chwili jest to, że bez wsparcia dla Haiti ze strony społeczności międzynarodowej, przemoc gangów i niestabilność będą się nadal pogarszać — powiedział rzecznik ONZ. — Jednocześnie, jak stwierdza Rada Bezpieczeństwa w swojej rezolucji, istnieje potrzeba szerszych wysiłków wykraczających poza pracę misji MSS, aby trwale zająć się podstawowymi przyczynami przemocy gangów.

— Przemoc ta wynika z niestabilności politycznej, instytucjonalnej i społeczno-gospodarczej. Dlatego Rada ponowiła swój apel do społeczności międzynarodowej, w tym międzynarodowych instytucji finansowych, o zwiększenie wsparcia dla długoterminowego rozwoju gospodarczego, społecznego i instytucjonalnego na Haiti, nawet po przywróceniu stabilności.

Octave odniósł się również do głębokich problemów Haiti, którymi należałoby się zająć, aby dokonać istotnych zmian.

— Obecna sytuacja gospodarcza i bezpieczeństwo Haiti są głęboko zakorzenione w długiej spuściźnie nierozwiązanych konfliktów społeczno-politycznych, kulturowych i gospodarczych wśród Haitańczyków — powiedział Octave. — Wewnętrzne konflikty wynikają z woli niewielkiej mniejszości elit, które sprzeciwiają się wszelkim formom postępowych zmian na korzyść znacznej większości Haitańczyków.

— W tym kontekście i pośród ciągłej walki o władzę zagraniczni aktorzy wykorzystali sytuację, wpływając na pokolenia złych przywódców, aby wdrożyli politykę, która osłabiła Haiti, ale przyniosła korzyści zarówno mniejszości, jak i zagranicznym interesom.

Doprowadziło to do tego, co nazwał “gangsteryzacją Haiti”, która według niego “jest objawem choroby: ciągłej walki między frakcjami interesariuszy o kontrolę nad losem zubożałej i przeklętej większości”.

Leblanc wskazał również na rolę “oligarchów i elit politycznych” na Haiti, którzy “współpracują z gangami w terenie”, aby popełniać okrucieństwa przy względnej bezkarności w obliczu osaczonych sił policyjnych.

— Nie musielibyśmy znaleźć się w miejscu, w którym jesteśmy na Haiti, gdyby istniała wola polityczna ze strony haitańskiego rządu i partnerów międzynarodowych, a także obecnego rządu, a nawet wcześniej za prezydenta Moïse. Widzieliśmy, że brak bezpieczeństwa z czasem stawał się coraz gorszy i gorszy, ale można było to powstrzymać — mówi Leblanc.

Zapewniła, że Waszyngton musi rozprawić się zarówno z przepływem broni na Haiti, jak i dostępem gangów do rynków finansowych za granicą. Zaapelowała również do prawodawców, aby okazali Haitańczykom taką samą uwagę, jaką okazali Ukrainie w jej wysiłkach na rzecz przeciwstawienia się Rosji podczas trwającego konfliktu w Europie Wschodniej.

— Mieszkańcy Haiti są niesamowicie odporni, ale myślę, że są też zmęczeni — powiedziała Leblanc. — Nadszedł czas, aby świat stanął po stronie Haitańczyków i naprawdę skupił się na handlu i inwestycjach.

— Oczywiście należy zająć się kwestią bezpieczeństwa. ale konieczne jest, aby Kongres USA przedstawił przepisy, które zapewnią stabilność gospodarczą w kraju, tak jak zrobiliśmy to niewiarygodnie dobrze, wspierając ludność Ukrainy podczas wojny z Rosją”.

Tekst opublikowany na Newsweek.com. Tytuł, lead i skróty od redakcji “Newsweek Polska”.